سی و پنجمین نشست استماع نخبگانی با موضوع بررسی وضعیت تاب آوری معادن و صنایع معدنی کشور در شرایط جنگ و محاصره دریایی و رویکردهای ارتقا آن

رئیس مرکز پژوهش های مجلس، در سی وپنجمین نشست استماع نخبگانی با موضوع تاب آوری معادن و صنایع معدنی در شرایط جنگ و محاصره دریایی، با تأکید بر اینکه فرصت جنگ و پس از جنگ می تواند به حل مشکلاتی کمک کند که در شرایط عادی قابل حل نیستند، خواستار تبدیل مباحث این نشست به یک بسته عملیاتی شد و تصریح کرد: در شرایط کنونی نه میدان هویتی پاسخ گوست و نه میدان تکنوکراسی؛ آنچه لازم است، میدان مدیریت بحران با وحدت فرماندهی و کاستن فاصله تصمیم تا اجرا است.

به گزارش روابط عمومی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، سی و پنجمین نشست استماع نخبگانی با موضوع بررسی وضعیت تاب آوری معادن و صنایع معدنی کشور در شرایط جنگ و محاصره دریایی و رویکردهای ارتقاء آن با حضور بابک نگاهداری رییس مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، سید محمود فاطمی عقدا، معاون وزیر صمت و رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، امیر یونسیان، مدیر اقتصادی سازمان ایمیدرو، آریا حقیقی، رئیس کمیسیون صنعت اتاق ایران، بهرام شکوری، رئیس کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق ایران و جمعی از نمایندگان صنایع مربوطه برگزار شد.

بابک نگاهداری دراین نشست عنوان کرد: فرصت جنگ و پس از جنگ، یکی از فرصت‌هایی است که می‌تواند به حل برخی مشکلات کمک کند که در شرایط عادی امکان حل آنها وجود ندارد. از این فرصت باید استفاده کرد. 

حوزه صنایع معدنی می تواند سطح تاب آوری کل کشور را ارتقاء دهد
وی با بیان اینکه موضوعات مرتبط با معدن می‌تواند به ارتقای تاب‌آوری کل کشور کمک کند، تصریح کرد: این مهم به شرطی است که کل کشور نیز به تاب‌آوری حوزه معدن کمک کند؛ یعنی بتوانیم گره‌های کاری و موانع موجود را رفع کنیم تا زمینه نقش‌آفرینی ایجاد شود.

رییس مرکز پژوهش های مجلس افزود: در جلسات مختلف بحث مردمی سازی مطرح است اما موانعی در این زمینه وجود دارد. علی‌رغم اینکه اراده سیاسی و کارشناسی وجود دارد، ولی مردمی سازی در بدنه دچار مشکل می‌شود.

مشکلات حکمرانی راهکار دائمی ندارد
وی خطاب به نمایندگان شرکت ها و بخش های مختلف، گفت: من چند خواهش از شما دارم. یکی اینکه خسته نشوید. در حوزه حکمرانی هیچ مسئله‌ای برای همیشه حل نمی‌شود. بنابراین باید این نگاه را داشت که هر حوزه حکمرانی نیاز به زیست بوم دائمی دارد. چرا؟ چون شما هر راه‌حلی پیشنهاد می‌دهید، خود آن راه حل یک مشکلاتی ایجاد می کند و باید دوباره آن مشکلات را حل کنید. بنابراین یک کار دائمی است. اینکه مثلاً بیست سال است دارید این حرف‌ها را می‌زنید و مشکلات حل نمی شود فقط در کشور ما این چالش وجود ندارد در کشورهای پیشرفته هم این مسئله را می بینیم.

میدان هویتی و میدان تکنوکراسی پاسخگوی حل مشکلات کشور نیست
نگاهداری اضافه کرد: من اعتقاد دارم که فرصتی که جنگ و پسا جنگ در اختیار ما می‌گذارد، آن فرصت تغییر میدان حکمرانی برای ما است. ما یک دهه‌هایی با میدان هویتی کشور را اداره کردیم و در دوره هایی با میدان تکنوکراسی. در حال حاضر چون جنگ است، نه میدان هویتی جواب می‌دهد و نه میدان تکنوکراسی. میدان هویتی جواب نمی‌دهد چون هویتی‌ها بیشتر شعار می‌دهند و خیلی راهکار برای حل مسائل واقعی ندارند. میدان تکنوکراسی هم به شدت متعهد به طی کردن فرایندهای تکنوکراتیک است. همین فضای بی‌تصمیمی که حس می‌کنید، مثلاً یک موضوعی هفت هشت سال در راهروها می‌چرخد، ولی تصمیمی در خصوص آن گرفته نمی‌شود. این ویژگی رفتار متعهدانه میدان تکنوکراسی است؛ بیشتر از اینکه به حل مسئله فکر کند به طی فرایندهای بروکراسی فکر می کند. 

رییس مرکز پژوهش های مجلی با پیشنهاد میدان مدیریت بحران، گفت: میدان مدیریت بحران وحدت فرماندهی می خواهد. همین که شما می‌گویید شوراهای متداخل و مراجع تصمیم مختلف وجود دارد و باعث ایجاد فضای بی‌تصمیمی شده در این میدان از بین می رود.

گره گشایی و مسئله زدایی اولویت نظام حکمرانی
نگاهداری در ادامه به اقداماتی اشاره کرد که باید انجام شود و گفت: ما و شما باید دو کار را انجام دهیم. این دو کار گره‌گشایی و مسئله‌زدایی است. یک عده به بهانه گره‌گشایی باعث مسئله‌زایی نشوند و یک عده هم به بهانه مسئله‌زدایی، گره‌زایی ایجاد نکنند. اتفاقاً این کار ماست؛ یعنی مبارزه با فساد در اصل در مجلس و دولت است. کار قوه قضائیه مبارزه با مفسد است. ما اگر می خواهیم مانع این تعارض منافع ها و فسادها شویم باید در قانون بستر این امور را از بین ببریم.

 درصد هزینه و 68 درصد ریسک اکتشاف بر عهده دولت است / اکتشافات عمیق، ذخایر معدنی کشور را چند برابر کرده است
سید محمود فاطمی عقدا هم در این نشست بیان کرد که سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، وظیفه اصلی خود را تولید اطلاعات زمین‌شناسی و شناسایی ذخایر معدنی می‌داند و در کنار آن، شناسایی مخاطرات زمین‌شناختی و ارائه راهکار برای کاهش ریسک نیز به این سازمان واگذار شده است. 

وی ادامه داد: نقش سازمان در حوزه اکتشاف، به‌ویژه اکتشاف مقدماتی، اهمیت بسیاری دارد؛ زیرا بخش پرریسک اکتشاف توسط دولت انجام می‌شود تا ریسک سرمایه‌گذاری بخش خصوصی کاهش یابد. بر اساس گزارش‌های ارائه‌شده، حدود 44 درصد هزینه و نزدیک به 68 درصد ریسک اکتشاف بر عهده دولت است.

فاطمی عقدا گفت: خروجی اصلی سازمان، نقشه‌های زمین‌شناسی، ژئوشیمیایی و زمین‌شناسی اقتصادی در مقیاس‌های مختلف است. تاکنون نقشه‌های 1 به 250 هزار، 100 هزار، 50 هزار و 25 هزار تولید شده و تنها تعدادی نقشه در استان سیستان و بلوچستان و یک نقشه در مازندران باقی مانده است. در دوره جدید، تکمیل پوشش سراسری نقشه 1 به 100 هزار در دستور کار قرار گرفته و تولید نقشه 1 به 50 هزار از چهار سال پیش آغاز شده است. سازمان همچنین داده‌های تولیدی سایر دستگاه‌ها مانند انرژی اتمی و وزارت نفت را در پایگاه جامع داده‌های زمین کشور تجمیع می‌کند.

رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور،  ادامه داد: طرح تحول در سازمان از سال 1400 آغاز شده و هدف آن، اکتشافات عمیق با استفاده از فناوری‌های نوین مانند ژئوفیزیک هوایی، اطلاعات ماهواره‌ای و سنجش از دور است. ایران پنجمین کشوری است که پوشش سراسری این طرح را برنامه‌ریزی کرده و پیش‌بینی می‌شود ظرف چهار سال کل کشور برداشت شود. نتایج اولیه در شمال‌غرب کشور نشان از چند برابر شدن ذخایر معدنی، به‌ویژه در مواد استراتژیک مانند آهن، طلا و مس، دارد.

وی بیان کرد: رویکرد جدید سازمان، اکتشاف عمیق با استفاده از فناوری‌های پیشرفته است تا شرایط کانه‌زایی و شکل‌گیری ذخایر معدنی تشخیص داده شود. این امر هزینه‌ها را کاهش داده و ریسک اکتشاف را به‌شدت پایین می‌آورد. سازمان همچنین مدل مشارکت با بخش خصوصی را طراحی کرده و چهار محدوده آزمایشی برای واگذاری اکتشاف از صفر تا صد به بخش خصوصی تعیین شده است. راهبری و مشاوره فنی با سازمان و ضمانت‌های اجرایی با معاونت معدنی وزارتخانه است.

رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور،  اضافه کرد: با این حال، مشکل عمده سازمان، نگهداشت نیروی انسانی متخصص است. این سازمان به‌شدت تخصصی است و نیروهای جذب‌شده معمولاً بیش از دو یا سه سال باقی نمی‌مانند و به بخش خصوصی یا خارج از کشور می‌روند. قوانین و مقررات اداری عمومی برای چنین سازمان تخصصی مناسبت ندارد و کاهش ساختار اداری می‌تواند سازمان را عملاً تعطیل کند. همچنین چهار برنامه اصلی سازمان در حوزه فناوری شامل طراحی و پرتاب ماهواره زمین‌شناسی تخصصی، استفاده از فناوری نوین در پایش زمین و مخاطرات، ایجاد مرکز هوش مصنوعی برای تحلیل داده‌های 60 ساله و توسعه همکاری‌های علمی است.

صنعت آلومینیوم ایران از اولین‌های خاورمیانه به آخرین رتبه رسیده است / ناترازی انرژی، تولید و کیفیت آلومینیوم را تهدید می‌کند
آریا حقیقی هم در این نشست گفت: صنعت آلومینیوم ایران، به‌رغم پایه‌گذاری نخستین کارخانه در خاورمیانه در اواخر دهه چهل، امروز در منطقه خاورمیانه رتبه مناسبی ندارد.

وی ادامه داد:مزیت اصلی این صنعت در ایران، مزیت انرژی است، نه مزیت معدنی. دنیا توسعه آلومینیوم را بر پایه مزیت انرژی بنا کرده، اما ما با وجود اجاره معدن بوکسیت در بیش از سی سال پیش، بهره‌برداری مؤثری نداشته‌ایم؛ در حالی که امارات متأخرتر از ما، امروز میلیون‌ها تن آلومینیوم از همان معدن تولید می‌کند. امروز تولید آلومینیوم کشور حدود 630 هزار تن و تولید آلومینا در جاجرم حدود 250 تا 280 هزار تن است.

رئیس کمیسیون صنعت اتاق ایران، تصریح کرد: مشکل اصلی، ناترازی انرژی و نوسانات برق است که هم تولید و هم کیفیت محصول را تهدید می‌کند و می‌تواند خلوص آلومینیوم را به شدت کاهش دهد. تحریم‌های اختصاصی آلومینیوم نیز به دلیل مصرف دوگانه آن در صنایع خودرو، برق، بسته‌بندی، ساختمان و لوازم خانگی اعمال شده است. با این حال، صادرات و تولید در شش ماه گذشته افزایش داشته و این صنعت به دلیل زنجیره یکپارچه از معدن تا مصرف، کمتر دچار تضاد منافع شده است.

حقیقی در ادامه گفت: موانع داخلی، از جمله مشکلات حمل دریایی، گمرک، قاچاق سوخت و قیمت‌گذاری نامناسب، آسیب جدی وارد کرده است. صنایع فولاد و آلومینیوم از صنایع استراتژیک و پیشران کشورند و باید کارهای سخت‌تر را انتخاب کنیم. از دولت و مجلس انتظار می‌رود با اصلاح قوانین و مقررات، امکان فعالیت مؤثر بخش خصوصی را فراهم کنند.

در ادامه این نشست نمایندگان صنایع مختلف و انجمن‌های تخصصی حاضر در نشست به بیان تصویری کلان از وضعیت صنعت مرتبط به خود پرداختند./

پایان پیام