به گزارش روابط عمومی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، بیستوپنجمین نشست استماع نخبگانی در راستای طرح سیمرغ رمضان-پویش خردورزی ملی برای ایران برخاسته، با موضوع بازآفرینی صنایع دفاعی با تاکید بر زنجیرههای ارزش صنایع راهبردی و مشارکتهای دفاعی- ملی با حضور بابک نگاهداری، رئیس مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، هادی افراسیابی، مدیرکل حوزه ریاست، روابط عمومی و امور بینالملل مرکز پژوهشهای مجلس، مهدی امیری، مدیرکل دفتر مطالعات سیاسی مرکز پژوهشهای مجلس، مهرداد فضلعلی، رییس مرکز مشارکت های دفاعی ملی، محمدرضا آذرآئین، از وزارت دفاع، حمیدرضا فرتوک زاده، عضو هیات علمی دانشگاه مالک اشتر، رضا نیک سیر، نماینده وزارت صمت، عبدالصاحب ارجمند، مدیرکل راهبری برق، مهدی نصرالله زاده از دانشگاه جامع امام حسین(ع) و جمعی از مسئولان وزارت دفاع، نمایندگان دستگاه های اجرایی و استادان و پژوهشگران حوزه دفاعی برگزار شد.
گذار از ساختارهای دولتی به زیستبوم ملی و بههمپیوسته در صنعت دفاعی
بابک نگاهداری، در این نشست، شکلگیری یک زیستبوم پایدار، پویا و تحولگرا در صنعت دفاعی کشور را یکی از مهمترین الزامات تحول در این حوزه دانست و اظهار داشت: تحول صنعت دفاعی دیگر صرفاً از مسیر توسعه ظرفیتهای تولیدی در ساختارهای حاکمیتی و دولتی امکانپذیر نیست، بلکه نیازمند شکلگیری یک زیستبوم ملی و بههمپیوسته است که در آن ظرفیتهای حاکمیتی، نیروهای مسلح، دانشگاهها و مراکز پژوهشی، شرکتهای دانشبنیان، بخش خصوصی و سایر اجزای علمی، صنعتی و فناورانه کشور در یک چارچوب هماهنگ و هدفمند مشارکت داشته باشند. وی افزود: شکلگیری چنین زیستبومی باید به ایجاد همافزایی میان ظرفیتهای موجود، تسریع فرایند نوآوری و انتقال فناوری، توسعه زنجیره تأمین و تولید دفاعی، افزایش تابآوری و کاهش وابستگیهای راهبردی منجر شود.
وی با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران، امروزه در زمینه صنایع و تجهیزات دفاعی بویژه از نظر انواع موشکها از وضعیت مطلوبی برخوردار است، تصریح کرد: قدرت و رشد صنعت دفاعی کشور در شرایطی رخ داده که کشور با شدیدترین تحریمها و اعمال فشارها در این زمینه مواجه بوده است. بهگونهای که کمترین میزان خرید و واردات تسلیحات و تجهیزات نظامی در منطقه، مربوط به ایران میباشد.
رییس مرکز پژوهشهای مجلس، با اشاره به اینکه پیش از انقلاب تسلیحات و تجهیزات دفاعی کشور، عمدتاً از طریق واردات از کشورهای دیگر تأمین میشد، یادآور شد: با این وجود، بعد از انقلاب با تکیه بر توان بومی و تلاش برای دستیابی به استقلال در حوزه تولیدات نظامی، روند تولید داخلی تسلیحات و تجهیزات نظامی رو به رشد بوده و همین امر در نهایت منجر به تقویت توان دفاعی ایران بدون اتکاء و وابستگی به دیگر کشورها شده است.
6 کشور همسایه ایران، جزء 40 کشور بزرگ واردکننده تسلیحات جهان هستند
وی با بیان اینکه خودکفایی و بومیسازی صنعت دفاعی و نظامی یکی از اصلیترین شاخصههای قدرت به ویژه از بعد نظامی شناخته میشود، توضیح داد: خرید و واردات تسلیحات ایران بعد از انقلاب و با اعمال تحریمها، به شدت کاهش یافته است. در حالی که در طول دهههای اخیر خرید تسلیحات توسط کشورهای منطقه از رشد زیادی برخوردار شده است. بین سالهای 2021 تا 2025 از 15 کشور همسایه جمهوری اسلامی ایران، 6 کشور،جزء 40 کشور بزرگ واردکننده تسلیحات جهان قرار داشتهاند.
نگاهداری با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران بر اساس گزارش سیپری در سال های 2025-2021 در جایگاه بیست و پنجم عرضه کنندگان تسلیحات جهان قرار گرفته است، عنوان کرد: صنایع دفاعی در حوزههای تجهیزات و تسلیحات بعد از انقلاب به میزان قابل توجهی توسعه یافته است و همین امر باعث پیروزی تاریخی جمهوری اسلامی ایران در جنگ های تحمیلی اخیر شد.
وی با بیان اینکه صنعت دفاعی کشور در مقطع مهمی قرار گرفته است، خاطرنشان کرد: صنعت دفاعی از یک سو کشور از سرمایههای ارزشمند انسانی، صنعتی و فناورانه برخوردار است و از سوی دیگر با محیطی مواجه است که با سرعت زیادی درحال تغییر است. این شرایط، در کنار تهدیدها، یک فرصت ارزشمند یعنی فرصت عبور از حفظ ظرفیتها به خلق مزیتهای جدید، ایجاد کرده است.
رییس مرکز پژوهشهای مجلس، هدف از بازآفرینی صنایع دفاعی، را صرفاً بزرگتر شدن این صنعت ندانست و تاکید کرد: هوشمندتر، چابکتر، فناورتر، بهرهورتر و اثرگذارتر شدن صنایع دفاعی در منظومه قدرت ملی از اهداف مهم یازآفرینی این صنعت است.
مهدی امیری، مدیرکل دفتر مطالعات سیاسی مرکز پژوهشهای مجلس، با اشاره به دستاوردهای قابل توجه صنعت دفاعی کشور عنوان داشت: صنعت دفاعی جمهوری اسلامی ایران با وجود محدودیتهای ناشی از تحریمها و فشارهای خارجی، توانسته است با تکیه بر ظرفیتهای داخلی، دانش و توانمندیهای بومی، دستاوردهای ارزشمندی در حوزههای مختلف به دست آورد و بخشی از این ظرفیتهای ایجادشده نیز در جریان جنگ اخیر در میدان عمل مورد استفاده قرار گرفت. وی افزود: تجربه سالهای اخیر و بهویژه تحولات و الزامات ایجادشده در جریان جنگ اخیر نشان داد که تداوم مسیر پیشرفت صنعت دفاعی، نیازمند بازنگری مستمر در ساختارها، بهرهگیری حداکثری از ظرفیتهای ملی و تقویت پیوند میان بخشهای مختلف این حوزه است.
ایجاد قابلیتهای جهشی با بهرهگیری از بخش خصوصی و فناوریهای دوگانه
مهرداد فضلعلی، رییس مرکز مشارکت های دفاعی ملی، نیز بازآفرینی صنعت دفاعی را از اولویتهای وزارت دفاع عنوان کرد و گفت: رویکرد جدید این وزارتخانه، ایجاد قابلیتهای جهشی در حوزه دفاعی و استفاده از ظرفیتهای خارج از ساختارهای سنتی دفاعی است.
وی با اشاره به ظرفیتهای قانونی موجود، از جمله برنامه هفتم توسعه، افزود: توسعه صنعت دفاعی باید با استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و شرکتهای دانشبنیان دنبال شود و این صنعت صرفاً متکی به ساختارهای حاکمیتی و دولتی نباشد.
رییس مرکز مشارکت های دفاعی ملی، همچنین بر توسعه فناوریهای پیشرفته و با کاربردی دوگانه تأکید کرد و گفت: فناوریهای دفاعی باید علاوه بر تأمین نیازهای دفاعی کشور، قابلیت تبدیل به محصولات و خدمات مؤثر در عرصههای غیرنظامی و زندگی مردم را نیز داشته باشند.
محمدرضا آذرآئین، نیز در این نشست با اشاره به تجربه جنگهای اخیر، بر ضرورت استخراج و عملیاتیسازی درسآموختههای جنگ تحمیلی دوم و سوم تأکید کرد و عنوان داشت: تجربه جنگهای اخیر نقطه عطفی در شناخت ابعاد جنگ مدرن و الزامات آن ایجاد کرده است و این تجربه باید بهصورت نظاممند احصا، تحلیل و در طراحیهای دفاعی آینده به کار گرفته شود.
وی افزود: تحول در جنگهای مدرن، ضرورت بازنگری در تعریف سلاح، قابلیتهای رزمی و الزامات دفاعی را نشان میدهد و کشور نیازمند معماری امنیتی و دفاعی متناسب با ویژگیهای جنگهای جدید است. آذرآئین همچنین با اشاره به عملکرد برخی محصولات دفاعی کشور در جنگ اخیر، این ظرفیتها را زمینهای برای توسعه همکاریهای فناورانه و تجاری در حوزه دفاعی دانست.
حمیدرضا فرتوک زاده، عضو هیات علمی دانشگاه مالک اشتر، در ادامه بر ضرورت سطحبندی صنایع و زیرساختهای دفاعی متناسب با میزان حساسیت، اهمیت راهبردی و آسیبپذیری آنها تأکید کرد و اظهار داشت: الگوی استقرار و پراکندگی زیرساختهای دفاعی باید با رویکردی مبتنی بر تهدید و تابآوری بازطراحی شود؛ بهگونهای که ضمن کاهش تمرکزپذیری و آسیبپذیری زیرساختها، تداوم فعالیت و قابلیت بازگشت سریع آنها در شرایط بحران و جنگ تضمین شود.
وی افزود: در این چارچوب، پراکندگی هوشمند، توزیع متوازن ظرفیتها و پیشبینی سازوکارهای پشتیبان و جایگزین، باید بهعنوان یکی از الزامات اساسی در طراحی و توسعه زیرساختهای صنعت دفاعی مورد توجه قرار گیرد.
رضا نیکسیر، نماینده وزرات صنعت، معدن و تجارت نیز با اشاره به عملکرد آفندی کشور در جنگ اخیر، بر ضرورت تقویت همزمان و متوازن ظرفیتهای پدافندی و آفندی تأکید کرد و گفت: تجربه جنگ اخیر نشان داد که حفظ و ارتقای توان بازدارندگی کشور، مستلزم توسعه یک منظومه دفاعی یکپارچه و چندلایه است که در آن، قابلیتهای پدافندی، اطلاعاتی و فناورانه در کنار توانمندیهای آفندی بهصورت مکمل عمل کنند.
وی توسعه و بومیسازی فناوریهای نوین، از جمله فناوریهای پهپادی، ماهوارهای، شناسایی و پایش را از الزامات اساسی ارتقای توان دفاعی کشور دانست و بر ضرورت سرمایهگذاری هدفمند، تقویت زیرساختهای فناورانه و بهرهگیری از ظرفیت دانشگاهها و شرکتهای دانشبنیان در این حوزه تأکید کرد.
تأمین پایدار و چندلایه انرژی، کلید تداوم فعالیت صنایع دفاعی در شرایط بحران
عبدالصاحب ارجمند، نیز با تأکید بر اهمیت تابآوری زیرساختهای حیاتی، اظهار کرد: استمرار فعالیت صنایع دفاعی در شرایط بحران و جنگ، مستلزم برخورداری از زیرساختهای پایدار و مقاوم، بهویژه در حوزه تأمین انرژی است.
وی افزود. تأمین پایدار، مطمئن و چندلایه انرژی برای صنایع دفاعی باید بهعنوان یکی از الزامات اساسی تداوم تولید و فعالیت این صنایع مورد توجه قرار گیرد و در این راستا، پیشبینی ظرفیتهای پشتیبان، تنوعبخشی به منابع تأمین انرژی و کاهش آسیبپذیری شبکههای برق، میتواند نقش مهمی در افزایش تابآوری و تضمین استمرار فعالیت این صنایع در شرایط بحرانی ایفا کند.
مهدی نصرالله زاده، از دانشگاه امام حسین(ع) نیز با اشاره به فعالیتهای این دانشگاه در حوزه نوآوری صنعتی، بر استفاده گستردهتر از ظرفیت شرکتهای دانشبنیان برای توسعه فناوریهای دفاعی تأکید کرد.
فرزین از دانشگاه عالی دفاع ملی نیز با اشاره به ضرورت شکلگیری زنجیره صنعت دفاعی و سازوکارهای مالی پشتیبان آن، بر ایجاد ظرفیتهای مناسب برای سرمایهگذاری در این حوزه تأکید کرد.
وی با اشاره به تجربه کشورهای مختلف، افزود: سرمایهگذاری در صنعت دفاعی باید مبتنی بر مزیتها و اولویتهای راهبردی کشور باشد و تمرکز منابع بر حوزههای دارای مزیت میتواند اثربخشی سرمایهگذاریهای دفاعی را افزایش دهد.
شایان ذکر است طرح سیمرغ رمضان-پویش خردورزی ملی برای ایران برخاسته، در راستای ماموریت ریاست محترم قوه مقننه به مرکز پژوهشهای مجلس، به منظور دریافت ایدههای نخبگانی در خصوص مسائل جنگ و پساجنگ و راهکارهای رفع آنها طراحی و سامانهای برای این موضوع به آدرس SIMORGH.MAJLES.IR راهاندازی شده است./
پایان پیام
